“Yedi Ulu Ozan” Söylemi: Kadim Geleneğin Değil, Modern Kurgunun Ürünü

WELG | Alevi toplumu içinde sıklıkla anılan “Yedi Ulu Ozan” kavramı, sanıldığı gibi kadim bir Alevi geleneğinin ürünü değil. Bu kavram ilk kez 1943’te Abdülbaki Gölpınarlı ve Pertev Naili Boratav’ın hazırladığı Pir Sultan Abdal kitabında ortaya çıktı. Ondan önce cemlerde, nefeslerde ya da halk anlatılarında “Yedi Ulu Ozan” şeklinde bir gelenek bulunmamaktadır.

Masa Başında Üretilmiş Bir Liste

“Yedi Ulu Ozan” söylemi, folklorik bir paket olarak modern dönemde kurgulanıp dolaşıma sokuldu. Ancak listeye bakıldığında ciddi çelişkiler göze çarpıyor:

. Pir Sultan Abdal ve Kaygusuz Abdal, Alevi yolunun içinden, direnişin ve hakikatin sesi olan ozanlardır.

. Buna karşın Fuzûlî, bir divan şairidir; Alevi geleneğinden değil, klasik şiir geleneğinden gelir.

. Seyyid Nesîmî, Hurûfî inancının önde gelen ismidir; şiirlerinde hakikat arayışı Aleviliğe yakın bulunsa da köken olarak farklı bir inanç çizgisindedir.

. Şah İsmail, Safevî devletini kuran bir hükümdardır ve şiirleri devletçi-Şii gelenek içinde şekillenmiştir.

Bir yanda Osmanlı zulmüne karşı darağacına giden Pir Sultan, diğer yanda bir imparatorluk kuran Şah İsmail’in aynı kategoride yer alması, Aleviliğin bağımsız yolunun Şiilikle harmanlanarak eritilmesinin bir sonucudur.

Asimilasyonun İnce Aracı

“Yedi Ulu Ozan” söylemi masum bir kültürel liste değildir; asimilasyonun ince bir aracıdır. Çünkü Alevilik, bağımsız bir hakikat yoludur; Şii veya Sünni devletçi geleneklerle aynı potada eritilemez. Yedi sayısının seçilmesi de halk belleğinde kökü olmayan, mistik cazibe yaratmaya dönük bilinçli bir tercihtir.

Asıl Hakikat: Sayılamayacak Kadar Çok Ozan

Gerçekte Alevi yolunun ozanları sayılamayacak kadar çoktur. Her köyde, her ocakta, adı unutulmuş nice nefesçi, kadın ozan, devriyeci vardır. Resmi tarih ve akademi, halkın geniş belleğini daraltıp belirli kalıplara sıkıştırmak ister. Oysa hakikati taşıyan her ozan uludur; rakamlara sığdırılamaz.

Pir Sultan’ın darağacındaki nefesi de, adı sanı kaybolmuş bir kadının cemlerde söylediği nefes de yol’dur.

“Yedi Ulu Ozan” söylemi, Alevi yolunun gerçeğini yansıtmamaktadır. Yol’un hakikatini anlamak için listelere değil, halkın belleğine ve direnişin sesine bakmak gerekir. Çünkü hakikati taşıyan her ozan uludur; hiçbirini rakamlara sıkıştırmak mümkün değildir.

Sabri Karaman

@welgmedya.com